admin

 

తెలంగాణ భాషా, మాండలికమా?

ఒక భాష మరొక భాషపై ఆధిక్యం చలాయించడం అనాదిగా వస్తున్నదే. అలా ఎన్నో భాషలు కాలగర్భంలో కలినిపోయాయి. ఈ నేపథ్యంలో తెలంగాణ భాష, దాని పూర్వాపరాల గురించి చర్చిస్తున్నారు తెలుగు భాషా పండితులు డా॥ నలిమెల భాస్కర్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమస్త ఆధిపత్యాలను ప్రశ్నిస్తున్న కాలం యిది. పురుషల్ని న్ర్తీలు నిలదీస్తున్నారు. మేమూ మనుషలమేనని! అగ్రవర్ణాల వారిని దళితులు అడుగుతున్నారు, మేమూ మీలాంటి మానవులమే నంటూ. ప్రపంచ భాషగా చేయబడ్డ ఇంగ్లీష పెత్తనాన్ని తన మాతృభాష ‘గికుయూ’ లో తప్ప రాయనని గుగివాథియాంగో ధిక్కరిస్తున్నాడు. ఉత్తరాది హిందీని నిన్నా మొన్నటి వరకు తమిళులు తిరస్కరించారు. త్రిభాషా సూత్రం ప్రకారం మీరూ మా దక్షిణ దేశ భాషల్లో ఏదైనా ఒకటి నేర్చుకోవాలని వాళ్ళు తమ నిరసన గళం బలంగా విప్పారు. బెంగాలీ ఆధిపత్యాన్ని అస్సామీన్, ఒరియా భాషీయులు కడిగేశారు. పైగాRead More


గొందెలి: అంతరించిపోతున్న అరుదైన జానపద కళ

జానపద కళారూపాలు కనుమరుగైపోతున్న నేపథ్యంలో వాటిని తిరిగి వెలుగులోకి తీసుకువచ్చే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. అలాంటి వాటిల్లో ఒకటి ఇటీవల టీఆర్‌నీ ఆధ్వర్యంలో జరిగిన చర్చా కార్యక్రమంలో చోటు చేసుకుంది. ఆ జానపద కళారూపం గురించి వివరిస్తున్నారు ఈ రంగానికి చెందిన పరిశోధకులు డా॥ ద్యవనపల్లి సత్యనారాయణ, ప్రజలు పట్టణీకరణ, ఆధునీకరణ చెందుతున్న క్రమంలో వందల ఏళ్ళుగా పల్లెల్లో ఆదరించి ఆనందించిన జానపద ప్రదర్శన కళలు ఆంతరించిపోతున్నాయి. దీనివల్ల సాంస్కృతిక వైవిధ్యం మరుగైపోయి ప్రజల మనుగడ ప్రశ్పార్థకమై పోతుంది. ఇది ప్రమాద సంకేతం. కాబట్టి జానపద కళలను కాపాడుకోవాలి. ఈ సృ్పహతోనే ఈ మధ్య మే 25న హైదరాబాద్‌లోని హిమాయత్‌నగర్ 11వ నంబరు వీధిలో ఉన్న ‘చంద్రం’లో గొందెలి అనే ఒక ప్రాచీన జానపద కళారూపాన్ని మహ బూబ్‌నగర్ జిల్లా అమ్రాబాద్ మండలానికి చెందిన నర్సింగరావు బృందం చేRead More


Articles


మహా జలమైత్రి

మేడిగడ్డ, తమ్మిడిహట్టి, చనాఖాకొరాట బ్యారేజీల నిర్మాణానికి మహారాష్ర్ట ప్రభుత్వంతో కుదిరిన ఒప్పందం తెలం గాణను సస్యశ్యామలం చేసే యత్నంలో ఓ ముందడుగుగా చెప్ప వచ్చు. మహారాష్ర్టతో తెలంగాణ అనుబంధానికి వందల ఏళ్ళ చ రిత్ర ఉంది. ఈ అనుబంధాన్ని మరింత పటిష్ఠం చేసే రీతిలో ఈ ఒప్పందం కుదిరింది. ఇచ్చిపుచ్చుకునే ధోరణి ఉన్నప్పుడే సఖ్యత కుదురుతుంది. అలా కుదిరే సఖ్యత రెండు రాష్ట్రాలకూ మేలు చేస్తుంది. అవసరం మనదైనప్పుడు అది తీరేందుకు అవసరమైతే కాస్త తగ్గడం లౌక్యం. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈ విజ్ఞతను ప్రదర్శించినందువల్లే ఒప్పందం కుదిరింది. నిజానికి ఈ ఒప్పందం కొన్ని దశాబ్దాల క్రితమే కుదరా ల్సింది. కారణాలు ఏవైతేనేం, అప్పటి ప్రభుత్వం పంతానికి పోయిన రీతిలో వ్యవహరించడంతో అసలుకే ఎసరు వచ్చింది. అలాంటి స్థితి నుంచి ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగే వరకు ప్రస్తుత ప్రభుRead More


సిద్ధాంతాలు పద్ధతులు

తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్ర నిర్మాణం తెలంగాణ రాష్ర్ట సాకారం కోసం దశాబ్దాలపాటు ఉద్య మించి, త్యాగాలుచేసి రాష్ట్రాన్ని సాధించుకున్నం. రాష్ర్ట ఆవిర్భావ ఆనంద పారవశ్యంలో మునిగి తేలుతూ అక్కడే ఆగిపోకుండా అన్ని రంగాల్లో నిర్మాణాత్మక కృషి చేస్తున్నం. ప్రభుత్వం, సంస్థలు, వ్యక్తులు ఆ కృషిలో భాగమవుతున్నరు. ఆ కృషిలో భాగంగా ‘‘తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్ర’’ నిర్మాణం చేయవలసి ఉంది. ఈ దిశలో ఉద్యమ కాలంలో కొంత కృషి జరి గింది. జరగవలసింది చాలానే ఉన్నది. తెలంగాణ సాహిత్య నిర్మాణం ఎట్లా జరగాలనే దానిని తెలం గాణ రాష్ర్ట ఉద్యమంలో ఏయే శక్తులు పని చే సినవి, ఏయే రాజకీయాలు, తాత్త్వికతలు ప్ర భావాన్ని చూపినవి అనేవి కొంత నిర్ణయిస్తవి. 1969 ఉద్యమం విఫలమైన తరువా త ఎన్నో పరిణామాలు జరిగినవి. మధ్య తరగతి ఒక బలమైన శక్తిగాRead More


తెలుగు వాచకాల విశిష్టత

తొమ్మిదవ తరగతి తెలుగు వాచకం సింగిడి 1 ఆరు దశాబ్దాల తెలంగాణ స్వప్నం సాకారమై కొత్త రాష్ట్రం, కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన చారిత్రక సందర్భంలో రూపొందించిన కొత్త పాఠ్యాంశాలలో అనేక విశేషాలున్నాయి. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో తెలంగాణ స్థానిక సంస్కృతి, స్వంత భాష పాఠ్యాంశాల్లోకి తీసుకు రావడంలో పాఠ్యపుస్తక అభివృద్ధి కమిటీ చాలామేరకు విజయం సాధించింది. ఆ క్రమంలో 9వ తరగతి పాఠ్య పుస్తకాన్ని సింగిడి-1 శీర్షికతో వెలువరించిన వాచకంలో ఈ కింది 12 పాఠాలు ఉన్నాయి. 1వ పాఠం ధర్మార్జునులు-చేమకూర వేంకటకవి-నైతిక విలు వలు-ప్రాచీన పద్యం 2వ పాఠం నేనెరిగిన బూర్గుల-పి.వి. నరసింహారావు-స్ఫూర్తి- అభినందన వ్యాసం 3వ పాఠం వలసకూలీ- డా॥ ముకురాల రామారెడ్డి-సామాజిక స్పృహ సహానుభూతి-పాట 4వ పాఠం రంగాచార్యతో ముఖాముఖి-సాహిత్య సేవ-ఇంట ర్వ్యూ 5వ పాఠం శతక మధురిమ-శతక కవులు-నైతిక విలువలు-శతకం 6వ పాఠంRead More


చెత్త తగ్గితేనే నగరానికి మేలు

ఎఫ్‌బీహెచ్ ‘టాక్’లో జీహెచ్‌ఎంసీ సాలిడ్ వేస్ట్ మేనేజ్‌మెంట్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇంజినీర్ డి.సుధాకర్  నగరంలో నివసించే ప్రతి వ్యక్తి కూడా సగటున రోజుకు అర కిలో చెత్త ఉత్పత్తి చేస్తున్నారని, దీన్ని ఎంత తగ్గించుకుంటే న గరానికి అది అంత మంచి చేస్తుందని జీహెచ్‌ఎంసీ సాలిడ్ వేస్ట్ మేనేజ్‌మెంట్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఇంజినీర్ డి.సుధాకర్ అన్నారు. 2016 ఆగస్టు 27న శనివారం హిమాయత్‌నగర్‌లోని దక్కన్ అకాడమీ ‘చంద్రం’లో ఫోరవ్‌ు ఫర్ ఎ బెటర్ హైదరాబాద్ ఆధ్వర్యంలో జ రిగిన ‘టాక్’ కార్యక్రమానికి ఆయన ముఖ్యఅతిథిగా హాజరయ్యారు. ఫోరవ్‌ు ఫర్ ఎ బెటర్ హైదరాబాద్ అధ్యక్షులు యం.వేదకుమార్ అధ్యక్షత వహించారు. ‘హైదరాబాద్ సాలిడ్ వేస్ట్ మేనేజ్ మెంట్ ఇన్షియేటివ్ టేకెనప్ బై జీహెచ్ ఎంసీ రోల్ ఆఫ్ సివిల్ సొసైటీస్’ (హైదరా బాద్ ఘనవ్యర్థాల నిర్వహణజీహెచ్‌ఎంసీ తీసుకున్న చర్యలు పౌర సమాజంRead More


పదాలను నినాదాలు చేసిన – పోరాట గద్దెలు ‘గిద్దె రామనర్సయ్య’ పాటలు

అడవి ఆకురాలిన శబ్ధాన్ని పసిగట్టి పాటై ప్రవహించిన రామ సక్కని సంగీతం, అది కణకణ మండే డప్పు సప్పుళ్ళలోంచి ఉబికి వచ్చిన రగం. ఆ పదాలకు సమ్మక్క సారక్కల శౌర్యముంటది. మాదిగ జీవన సౌందర్యంతో పాటు తెలంగాణ పౌరుషం తాండవి స్తుంది. చిర్రా, చిటికెనపుల్లతో పోటీపడి చిందేస్తది. చీకటి కోటల్ని పెకలించే ఆయుధమైతది. అందుకే ఆ అక్షరాలను మనసు పల్లకిలో ఊరేగిద్దాం. రాగరంజితమైన ఆ పదాలను తాకి పరవశిద్దాం. మ ట్టి పరిమళాలను వెదజల్లి తెలంగాణ ఉద్యమంలో పల్లెని, ప్రకృ తిని ఏకంచేసి, పదాలను యుద్ధనినాదాలుగా ప్రతిధ్వనింప చేసిన కవి గాయకుడు గిద్దె రామ నర్సయ్య గురించి మన ‘అలుగెల్లినపాట’ లో… కళలకు పుట్టినిల్లు, కమ్మనైన అమ్మమనసు కు ఆనవాళ్ళు కాకతీయ రాజులేలిన ఓరుగుల్లు. ప్రస్తుతం వరంగల్లుగా పిలువబడుతున్న ఈ జిల్లా విప్లవోద్యమ చైతన్యానికి ప్రతీకగా చెప్పుRead More


పెంబర్తి మెమెంటోలు

జ్ఞాపిక అనగానే గుర్తుకొచ్చేవి పెంబర్తి హస్తకళారూపాలు అంటే అతిశయోక్తి కాదు. వరంగల్ జిల్లా జనగాం మండలానికి చెందిన గ్రామం పెంబర్తి హస్త కళాఖండాలకు దేశవ్యాప్తంగా గొప్ప పేరున్నది. ఇక్కడ తయారయ్యే ఇత్తడి కళారూపాలు, నగిషీలు, జ్ఞాపికలు ప్రసిద్ది కాకతీయుల కాలం నుండి పేరొందాయి. పెంబర్తి హస్తకళాకారుల లోహపు రేకుల కళను పెంబర్తి లోహ హస్తకళలుగా వ్యవహరిస్తారు. పెంబర్తి లోహ హస్తకళలు ఎక్కువగా ఇత్తడి, కంచు లోహల మీద ఉంటాయి. కాకతీయుల కాలం నుండి పెంబర్తి గ్రామం హస్త కళలకు నిలయంగా మారింది. కాకతీయ శైలిని అనుసరించడం వీరి కళ ప్రత్యేకత. పూర్వకాలం నుంచి పెంబర్తి గ్రామం హస్త కళలకు నిల యంగా మారింది. పూర్వం కాకతీయుల పాలనలో రాజకుటుంబానికి అవసరమైన పనిముట్లను అందించిన వీరు రాను రాను తమ నైపుణ్యాన్ని పెంచుకొని ప్రపంచ ఖ్యాతిని ఆర్జించారు. యాదగిరిRead More


జనజాతరల్లో క్లిక్.. క్లిక్!

ఫోటోగ్రాఫర్ రామ వీరేశ్ బాబు జనజాతరలో కానవచ్చే సందడి మదిపై చెరగని ముద్ర వేస్తుంది. ఆ ముద్రను పదిలం చేసే ప్రయత్నమే రామ వీరేశ్ బాబుచే కెమెరాను పట్టించింది. జాతరలోని జనాన్ని కెమెరాలో బంధిస్తే ఆ ఫ్రేవ్‌ు లివింగ్ హెరిటేజ్‌కు నిర్వచనంలా నిలుస్తుంది. ఈ సత్యం తెలిసిన ఫొటోగ్రాఫర్ రామ వీరేశ్‌బాబు. వరంగల్‌లో పుట్టిపెరిగి డిగ్రీ వరకూ అక్కడే చదువుకున్న రామ వీరేశ్ బాబు ప్రస్తుతం హైదరాబాద్‌లో పోస్టల్ అసిస్టెంట్‌గా పని చేస్తున్నారు. ఆయన 197లో ఫోటోగ్రఫీపై ఆసక్తితో కెమెరా చేతబట్టారు. చిన్నప్పటి నుంచి పెయింటింగ్‌పై ఉన్న ఆయన ఆసక్తి పెద్దయ్యేసరికి లెన్స్ వైపు మళ్లింది. డాక్యుమెంటరీల కోసం ఆయన పట్టిన కెమెరా తెలంగాణకు తలమానికమైన మేడారం, ఐనవోలు జాతరలను అన్ని కోణాల్లో స్పశించింది. తపాలా శాఖలో ఉద్యోగం వచ్చినా ఆ హాబీని మాత్రం వీడలేదు. చిన్నప్పటిRead More